Đ
Đăng Kiên
Guest
Tại hội thảo “Mở khóa tài chính – Cùng HTX phát triển thủy sản bền vững” do Tổ chức Agriterra phối hợp Liên minh HTX TP Cần Thơ tổ chức, Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân đề xuất: “Cần coi dữ liệu số là “tài sản thế chấp mới” để mở khóa dòng vốn cho hàng nghìn HTX thủy sản đang mắc kẹt vì thiếu tài sản bảo đảm truyền thống”. Đây là thay đổi tư duy căn bản, nếu được thực hiện, có thể tái định nghĩa toàn bộ mối quan hệ giữa tín dụng và kinh tế hợp tác tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo bà Cao Xuân Thu Vân, có một nghịch lý là dù mang về giá trị kim ngạch hàng chục tỷ USD, nhưng nguồn vốn tín dụng đến được với người nuôi thủy sản lại rất thấp. Đơn cử như năm 2025, ngành thủy sản mang về 11 tỷ USD; trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long đóng góp hơn 65% sản lượng nuôi trồng thủy sản và khoảng 60% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước, nhưng dư nợ cho vay HTX chỉ chiếm khoảng 0,4% tổng dư nợ toàn ngành kinh tế. Những con số trên một lần nữa cho thấy, thực trạng là dóng vốn tín dụng chính thức gần như không đến được với đại đa số người nuôi trồng thủy sản quy mô nhỏ và các hợp tác xã (HTX) thủy sản tại vùng đồng bằng này. “Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã có, nguồn vốn ưu đãi từ Quỹ và các tổ chức quốc tế không thiếu, nhưng để đồng vốn đó chảy được vào túi bà con, chảy xuống ao nuôi của HTX thì còn hạn chế, còn vướng nhiều điều kiện, thủ tục”. Bà Cao Xuân Thu Vân bức xúc.
Nguyên nhân theo bà Vân là do phần lớn HTX thủy sản không có tài sản thế chấp theo yêu cầu của ngân hàng và thứ hai là nhiều HTX chưa có hệ thống sổ sách kế toán minh bạch, hóa đơn chứng từ đầy đủ theo yêu cầu của tổ chức tín dụng. Bà Cao Xuân Thu Vân chỉ rõ: “Có những trường hợp còn ghi chép tay, mua bán bằng bảng kê, hóa đơn chứng từ thiếu trước hụt sau dẫn đến việc các tổ chức tín dụng e ngại rót vốn”. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: HTX thiếu vốn để nâng cấp công nghệ và hệ thống quản trị, trong khi chính sự lạc hậu về quản trị lại là lý do ngân hàng từ chối cho vay. “Áp lực chuyển đổi xanh từ thị trường quốc tế – đặc biệt liên quan đến cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của châu Âu – đang siết chặt thêm vòng luẩn quẩn này, khi các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững đòi hỏi đầu tư công nghệ ngày càng lớn”. Bà Cao Xuân Thu Vân dẫn giải thêm.
Để giải quyết bài toán tín dụng cho HTX, theo bà Cao Xuân Thu Vân, giải pháp phù hợp hiện nay không phải là nới lỏng điều kiện tín dụng hay tăng bảo lãnh nhà nước, mà mấu chốt là sự thay đổi căn bản định nghĩa về tài sản bảo đảm. Giải thích thêm cho giải pháp này, Bà Cao Xuân Thu Vân cho rằng, trong kỷ nguyên kinh tế số, dữ liệu vận hành của HTX, như: nhật ký ao nuôi điện tử, lịch sử giao dịch, dữ liệu môi trường nước từ cảm biến, hồ sơ xuất khẩu… cần được xem như một loại “tài sản thế chấp mới” chứng minh uy tín tín dụng của HTX. Bà Cao Xuân Thu Vân, nhấn mạnh: “Đối với HTX thủy sản, chuyển đổi số không phải là phong trào, mà là công cụ sinh tồn cấp thiết, là giải pháp minh bạch hóa dữ liệu để giúp HTX tiếp nhận nguồn vốn và thị trường nhanh chóng, sâu rộng hơn”. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là bài toán sống còn. Do đó, nếu HTX nào duy trì mô hình quản trị thủ công, phụ thuộc vào kinh nghiệm và thương lái sẽ dần bị loại khỏi cuộc chơi vì không thể chứng minh năng lực của mình với ngân hàng và nhà nhập khẩu quốc tế, bởi không một tổ chức tín dụng hay quỹ đầu tư nước ngoài nào dám rót vốn vào một hệ thống quản trị thủ công, mù mờ về dữ liệu”.
Bên cạnh chuyển đổi số, hội thảo ghi nhận một số giải pháp cụ thể được các chuyên gia và đại biểu đề xuất để tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho HTX thủy sản ĐBSCL. Theo đó, về chính sách tín dụng, theo khung pháp lý hiện hành, HTX nông nghiệp/thủy sản có thể tiếp cận khoản vay lên đến 5 tỷ đồng không cần tài sản bảo đảm, với lãi suất ưu đãi khoảng 4%/năm, với điều kiện HTX chứng minh được uy tín tín dụng, có phương án sản xuất khả thi và vốn đối ứng từ 20-30%. Chìa khóa để HTX tiếp cận cơ chế này chính là nâng cao năng lực quản trị tài chính và minh bạch hóa sổ sách. Về tài chính xanh, các HTX áp dụng mô hình lúa-tôm, nuôi hữu cơ, giảm kháng sinh và đạt chứng nhận ASC hoặc VietGAP đang mở ra cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư phát triển bền vững trong nước và quốc tế – nguồn vốn đang ngày càng ưu tiên các dự án có hồ sơ ESG rõ ràng. Về phía Liên minh HTX Việt Nam, cho biết đang đề xuất Chính phủ bổ sung 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ cho Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2026–2030, đồng thời sẽ tăng cường đào tạo kỹ năng số, quản trị tài chính và xây dựng dự án vay vốn cho HTX thủy sản toàn vùng.
Hội thảo này nằm trong khuôn khổ Dự án MACIB (Nâng cao tính chuyên nghiệp cho các HTX thủy sản khu vực ĐBSCL giai đoạn 2024-2026) do Chính phủ Hà Lan tài trợ, triển khai bởi Agriterra Việt Nam. Mục tiêu của dự án là tạo hệ sinh thái kết nối đa bên giữa HTX, ngân hàng, doanh nghiệp chế biến và cơ quan quản lý – giải quyết bài toán tín dụng không phải từ một điểm mà từ toàn bộ chuỗi giá trị. Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đặt mục tiêu tham vọng cho giai đoạn đến 2030: xây dựng được ít nhất một Liên hiệp HTX thủy sản đạt top châu Á — một tầm nhìn đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ từ quản trị, công nghệ đến tư duy kinh doanh của toàn ngành. “Chúng ta phải quyết tâm biến HTX thủy sản truyền thống thành những HTX kinh tế số, minh bạch để đưa thủy sản miền Tây vươn tầm, phấn đấu đến năm 2030 xây dựng ít nhất một Liên hiệp HTX đạt top châu Á”. Bà Cao Xuân Thu Vân nêu mục tiêu.
Nguyên nhân theo bà Vân là do phần lớn HTX thủy sản không có tài sản thế chấp theo yêu cầu của ngân hàng và thứ hai là nhiều HTX chưa có hệ thống sổ sách kế toán minh bạch, hóa đơn chứng từ đầy đủ theo yêu cầu của tổ chức tín dụng. Bà Cao Xuân Thu Vân chỉ rõ: “Có những trường hợp còn ghi chép tay, mua bán bằng bảng kê, hóa đơn chứng từ thiếu trước hụt sau dẫn đến việc các tổ chức tín dụng e ngại rót vốn”. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: HTX thiếu vốn để nâng cấp công nghệ và hệ thống quản trị, trong khi chính sự lạc hậu về quản trị lại là lý do ngân hàng từ chối cho vay. “Áp lực chuyển đổi xanh từ thị trường quốc tế – đặc biệt liên quan đến cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của châu Âu – đang siết chặt thêm vòng luẩn quẩn này, khi các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững đòi hỏi đầu tư công nghệ ngày càng lớn”. Bà Cao Xuân Thu Vân dẫn giải thêm.
Để giải quyết bài toán tín dụng cho HTX, theo bà Cao Xuân Thu Vân, giải pháp phù hợp hiện nay không phải là nới lỏng điều kiện tín dụng hay tăng bảo lãnh nhà nước, mà mấu chốt là sự thay đổi căn bản định nghĩa về tài sản bảo đảm. Giải thích thêm cho giải pháp này, Bà Cao Xuân Thu Vân cho rằng, trong kỷ nguyên kinh tế số, dữ liệu vận hành của HTX, như: nhật ký ao nuôi điện tử, lịch sử giao dịch, dữ liệu môi trường nước từ cảm biến, hồ sơ xuất khẩu… cần được xem như một loại “tài sản thế chấp mới” chứng minh uy tín tín dụng của HTX. Bà Cao Xuân Thu Vân, nhấn mạnh: “Đối với HTX thủy sản, chuyển đổi số không phải là phong trào, mà là công cụ sinh tồn cấp thiết, là giải pháp minh bạch hóa dữ liệu để giúp HTX tiếp nhận nguồn vốn và thị trường nhanh chóng, sâu rộng hơn”. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà là bài toán sống còn. Do đó, nếu HTX nào duy trì mô hình quản trị thủ công, phụ thuộc vào kinh nghiệm và thương lái sẽ dần bị loại khỏi cuộc chơi vì không thể chứng minh năng lực của mình với ngân hàng và nhà nhập khẩu quốc tế, bởi không một tổ chức tín dụng hay quỹ đầu tư nước ngoài nào dám rót vốn vào một hệ thống quản trị thủ công, mù mờ về dữ liệu”.
Bên cạnh chuyển đổi số, hội thảo ghi nhận một số giải pháp cụ thể được các chuyên gia và đại biểu đề xuất để tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho HTX thủy sản ĐBSCL. Theo đó, về chính sách tín dụng, theo khung pháp lý hiện hành, HTX nông nghiệp/thủy sản có thể tiếp cận khoản vay lên đến 5 tỷ đồng không cần tài sản bảo đảm, với lãi suất ưu đãi khoảng 4%/năm, với điều kiện HTX chứng minh được uy tín tín dụng, có phương án sản xuất khả thi và vốn đối ứng từ 20-30%. Chìa khóa để HTX tiếp cận cơ chế này chính là nâng cao năng lực quản trị tài chính và minh bạch hóa sổ sách. Về tài chính xanh, các HTX áp dụng mô hình lúa-tôm, nuôi hữu cơ, giảm kháng sinh và đạt chứng nhận ASC hoặc VietGAP đang mở ra cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư phát triển bền vững trong nước và quốc tế – nguồn vốn đang ngày càng ưu tiên các dự án có hồ sơ ESG rõ ràng. Về phía Liên minh HTX Việt Nam, cho biết đang đề xuất Chính phủ bổ sung 1.000 tỷ đồng vốn điều lệ cho Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX giai đoạn 2026–2030, đồng thời sẽ tăng cường đào tạo kỹ năng số, quản trị tài chính và xây dựng dự án vay vốn cho HTX thủy sản toàn vùng.
Hội thảo này nằm trong khuôn khổ Dự án MACIB (Nâng cao tính chuyên nghiệp cho các HTX thủy sản khu vực ĐBSCL giai đoạn 2024-2026) do Chính phủ Hà Lan tài trợ, triển khai bởi Agriterra Việt Nam. Mục tiêu của dự án là tạo hệ sinh thái kết nối đa bên giữa HTX, ngân hàng, doanh nghiệp chế biến và cơ quan quản lý – giải quyết bài toán tín dụng không phải từ một điểm mà từ toàn bộ chuỗi giá trị. Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam đặt mục tiêu tham vọng cho giai đoạn đến 2030: xây dựng được ít nhất một Liên hiệp HTX thủy sản đạt top châu Á — một tầm nhìn đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ từ quản trị, công nghệ đến tư duy kinh doanh của toàn ngành. “Chúng ta phải quyết tâm biến HTX thủy sản truyền thống thành những HTX kinh tế số, minh bạch để đưa thủy sản miền Tây vươn tầm, phấn đấu đến năm 2030 xây dựng ít nhất một Liên hiệp HTX đạt top châu Á”. Bà Cao Xuân Thu Vân nêu mục tiêu.
The post Cần coi dữ liệu số là tài sản thế chấp mới cho HTX thủy sản appeared first on Tạp chí Thủy sản Việt Nam.
Xem tiếp...
